Beş AB ülkesi Ruanda’da geri gönderme merkezi planlıyor

Almanya, Danimarka, Hollanda, Avusturya ve Yunanistan’ın, iltica başvurusu reddedilen bazı kişilerin Ruanda’daki merkezlere gönderilmesi için anlaşma açıklamayı planladığı bildirildi. Düzenlemenin hukuki ve insan hakları boyutu tartışma yaratıyor.

Ruanda’da geri gönderme merkezi planını görüşen beş AB ülkesi
Metin

Almanya, Danimarka, Hollanda, Avusturya ve Yunanistan’ın, iltica başvuruları reddedilen kişilerin Avrupa Birliği (AB) dışındaki geri gönderme merkezlerine gönderilmesine yönelik girişimlerini ilerlettiği bildirildi. Diplomatik kaynaklara ve görüşmelere vakıf çevrelere dayandırılan bilgilere göre beş ülke, pazartesi günü Ruanda ile bir göç anlaşması imzalayacaklarını açıklamayı planlıyor. Anlaşmanın hayata geçmesi hâlinde Ruanda, bu tür bir geri gönderme merkezine ev sahipliği yapan ilk ülke olabilir.

Plan, AB’nin göç politikasını sıkılaştırma yönündeki düzenlemelerinin devamı niteliğinde görülüyor. AB ülkeleri, geri gönderme merkezlerinin kurulmasına imkân tanıyan göç kurallarının sertleştirilmesine geçen Ekim ayında nihai onay vermişti. Söz konusu merkezlere, AB içinde yaptıkları iltica başvurusu reddedilen ancak kendi ülkelerine gönderilemeyen kişilerin sevk edilmesi öngörülüyor. Bu uygulama için bir veya birden fazla üye ülke ile merkezi barındıracak üçüncü ülke arasında anlaşma yapılması gerekiyor.

Merkezlerin hukuki çerçevesini, Avrupa Parlamentosu ile üye ülkelerin müzakerecilerinin Haziran ayında uzlaştığı AB Geri Gönderme Tüzüğü oluşturuyor. Tüzüğe göre anlaşma yapılan ülkenin, uluslararası hukuka uygun şekilde “uluslararası insan hakları standartları ve ilkelerine saygı göstermesi” şart. Hukuki uygunluk henüz kesinleşmiş değil. Ancak AB Adalet Divanı’nda (ABAD) Nisan ayında hazırlanan bir hukuki mütalaa, İtalya’nın Arnavutluk’taki geri gönderme merkezlerinin AB hukukuna aykırı olmadığı sonucuna vardı. Mütalaada, AB hukukunun üye devletlerin kendi toprakları dışında bu tür merkezler kurmasını ilkesel olarak yasaklamadığı belirtildi.

Bununla birlikte, merkezlerde kalan kişilerin hukuki yardım ve dil desteğine erişebilmesi, aileleri ve yetkili makamlarla iletişim kurabilmesi gerekiyor. Almanya’nın diğer dört ülkeyle birlikte özellikle Afrika ülkeleriyle görüşmeler yürüttüğü, Eylül başında Kopenhag’da yapılan toplantıda da yıl sonuna kadar AB dışındaki bir üçüncü ülkeyle anlaşma imzalanmasının hedeflendiği kaydedildi. Ruanda hükümeti, Ağustos sonu itibarıyla Almanya ve başka Avrupa ülkelerinden temsilcilerle bu konuda görüşmeler yapıldığını doğrulamıştı.

Olası merkezlerden biri, Kigali’ye yaklaşık 60 kilometre uzaklıktaki Gashora transit merkezi olarak gösteriliyor. Merkezde 2019’dan bu yana Libya’da mahsur kalan göçmenler kalıyor. Uganda ve Özbekistan da olası ev sahibi ülkeler arasında anılsa da diplomatik kaynaklara göre Ruanda en güçlü aday. İtalya’nın da Ruanda ile anlaşmaya sıcak baktığı yönünde haberler bulunuyor. Buna karşılık Fransa gibi bazı AB ülkeleri benzer tesisler kurmayı planlamıyor. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, geçen Haziran ayında, “Bunun ne etkili olduğuna ne de ilkelerimizle bağdaştığına inanıyorum” diyerek bu yaklaşıma karşı çıkmıştı.

İnsan hakları örgütleri ve kilise yardım kuruluşları ise planların göçü kriminalize edebileceği uyarısında bulunuyor. Uluslararası Kurtarma Komitesi’nden Marta Welander, düzenlemenin AB toprakları dışındaki cezaevini andıran tesislerde gözetim altında tutmayı normalleştirdiği izlenimi verdiğini belirtti. Caritas, kişilerin keyfi ve süresiz biçimde alıkonularak hukuki bir gri alanda bırakılabileceğine dikkat çekerken, Save the Children merkezlerdeki belirsizliğin ağır çocuk hakları ihlalleri riski taşıdığını vurguladı. Uluslararası Af Örgütü Avrupa Kurumları Ofisi Direktörü Eve Geddie de bu yapıların keyfi gözaltı, işkence, kötü muamele ve zorla geri gönderme dâhil ciddi insan hakları ihlalleri riski taşıdığı görüşünü dile getirdi.

LIVEGünün haberleri