Orta Asya’da uluslararası ticaretteki konumun yeniden şekillenmesine yönelik süreçte, Çin-Kırgızistan-Özbekistan (ÇKÖ) demiryolu öne çıkan altyapı projelerinden biri olarak görülüyor. Çin ile ticari ilişkilerin genişlemesi, Trans-Hazar taşımacılığının gelişmesi ve alternatif kara koridorlarına ilginin artması, denize erişimi sınırlı olan bölgenin ulaşım mimarisinde değişim beklentisi yaratıyor. Proje, Çin’in batı bölgeleri ile Orta Asya’nın merkezi arasında ek bir demiryolu bağlantısı sağlamayı amaçlıyor.
Planlanan güzergâh Çin’in Kaşgar kentinden başlayarak Kırgızistan’daki Torugart, Makmal ve Celalabad üzerinden Özbekistan’ın Andican kentine uzanıyor. Toplam uzunluğun yaklaşık 530 kilometre olması, bunun yaklaşık 305 kilometresinin Kırgızistan’da yer alması öngörülüyor. Dağlık arazide çok sayıda tünel, köprü ve başka yapıların inşa edilmesi gereği nedeniyle Kırgızistan kesimi projenin mühendislik açısından en zor bölümü olarak değerlendiriliyor.
Uluslararası Para Fonu’nun verilerine göre projenin maliyeti yaklaşık 4,7 milyar dolar olarak hesaplanıyor. Ortak proje şirketinde Çin tarafının payı yüzde 51, Kırgızistan’ın ve Özbekistan’ın payları ise ayrı ayrı yüzde 24,5 olacak. Finansman modelinde maliyetin yarısının öz sermaye, kalanının Çinli finans kuruluşlarından sağlanacak kredilerle karşılanması planlanıyor. 3 Kasım’da yayımlanan ve Kırgızistan Demiryollarına dayandırılan bilgilere göre, 2026 sonbaharı itibarıyla 29 tünelin 28’inde ve 50 köprünün 47’sinde çalışma yürütülüyordu; 2026 sonunda toplam inşaatın yaklaşık yüzde 22’sinin tamamlanması hedefleniyor.
Resmî işletmeye alma hedefi 2031 olarak açıklanırken, yüklenicilerin çalışmaları daha erken bitirmeyi amaçladığı belirtiliyor. Hat, Çin’den Özbekistan, Türkmenistan ve İran yönüne giden bazı yükler için coğrafi mesafeyi kısaltabilir. Ancak bunun süre ve maliyet avantajına dönüşüp dönüşmeyeceği tarifelere, yük işlemlerinin hızına, sınır prosedürlerine ve 1435 milimetrelik Çin hattı ile Orta Asya’da yaygın 1520 milimetrelik hat arasındaki geçiş işlemlerine bağlı olacak.
Kırgızistan için proje, uluslararası ulaşım ağlarına sınırlı entegrasyonun aşılması ve transit gelir imkânı anlamına gelebilir; ancak 4,7 milyar dolarlık yatırımın ekonomik verimliliği kamu finansmanı bakımından da önem taşıyor. Özbekistan açısından doğrudan Çin bağlantısı, Fergana Vadisi’nin sanayi ve lojistik merkezi rolünü güçlendirebilir; tekstil, kimya, gıda ve makine sanayilerinin ihracat rekabetine katkı sağlayabilir. Buna karşılık, hattın bölgeye net yeni ticaret ve üretim kapasitesi mi kazandıracağı, yoksa mevcut transit akışlarını mı yeniden dağıtacağı, projenin uzun vadeli etkisini belirleyecek temel soru olmaya devam ediyor.





