Karadeniz köylerinde mısır ekmeği ve kara lahananın izleri

Zeki Sarıhan, Karadeniz köylerindeki beslenme düzenini mısır, kara lahana ve imece kültürü üzerinden kişisel anılarıyla anlatıyor. Yazıda tarla işlerinden ekmek yapımına uzanan gündelik yaşam ayrıntıları yer alıyor.

Karadeniz köy mutfağında mısır ekmeği ve kara lahana
Metin

Zeki Sarıhan, Karadeniz köylülerinin temel besinlerinin mısır ve kara lahana olduğunu belirtiyor. Yazara göre, bölgenin iklimi bu iki ürünün yetişmesine elverişliydi. Sarıhan, daha önce köylülerin giyim eşyalarını ele aldığı yazılarının ardından bu kez köy sofralarını ve yiyecek hazırlama biçimlerini kişisel hatıraları üzerinden aktarıyor.

Sarıhan’ın anlatımına göre mısır, Türkiye’ye Amerika’dan muhtemelen Mısır yoluyla geldi. Bölgede 18. yüzyıla kadar buğday ekildiği anlaşılıyor; yazar 1950’lere dek bazı tarlalarda buğday yetiştirildiğini, hasat ve harman işlerinin geleneksel yöntemlerle yapıldığını hatırlıyor. Buna karşılık tarlaların çoğunda mısır ekiliyor, köylüler bu ürüne “darı” diyordu. Aynı yıllarda Atıf Sarıhan’ın köye Amerikan mısır cinsini ve yapay gübreyi getirmesiyle, daha çok koçan veren ve daha uzun boylu mısırların yaygınlaştığı anlatılıyor.

Mısır tarlalarındaki kazma, ayıklama ve seyreltme işleri çoğunlukla imeceyle yürütülürdü. İmeceye 8-10 kişiden başlayıp yaklaşık 30 kişiye kadar katılım olabildiğini yazan Sarıhan, bu çalışmalarda gündelik verilmediğini; katılanların karşılıklı emek alacağı bulunduğunu aktarıyor. “Aç imeci”nde tarla sahibinin çalışanları doyurduğunu, “tok imeci”nde ise herkesin kendi yiyeceğini getirdiğini belirten yazar, kadınların bebeklerini sırtlarına bağlayarak çalıştıklarını ve gün sonunda hayvan yemi ya da çalı çırpı da taşıdıklarını anlatıyor.

Yazıda, ekim ayında biçilen mısırın kurutulması, tanelerinin ayrılması ve değirmende öğütülmesi de ayrıntılandırılıyor. Mısır unundan yapılan ekmeklerin yoğrulup hemen pişirilen “bayat” ekmek ile akşamdan mayalanan “mayalı ekmek” olarak ikiye ayrıldığı ifade ediliyor. Sarıhan, ilkokul yıllarında yanında yarım ya da çeyrek bazlama mısır ekmeği, ceviz veya peynir taşıdığını; çarşıya gidenlerin ise çoğu zaman 250 gram helvalı pazar ekmeğini öğle nevalesi olarak yediğini aktarıyor.

Kara lahana da Karadeniz sofralarının sürekli ürünleri arasında gösteriliyor. Yazar, kara lahanadan çorba, sarma, kavurma ve turşu yapıldığını; köy sofralarında etin seyrek bulunduğunu belirtiyor. Mısır ekmeği, mısır çorbası, kara lahana çorbası, ayran ve sokluğun yanı sıra kabak, perzi, patates, yumurta, cacık, börek, bulgur ve pirinç pilavı gibi yiyecekler de anılıyor. Sarıhan’a göre yemeklerde eskiden tereyağı kullanılırken, 1960’tan sonra bitkisel yağlar ve son dönemde zeytinyağı yaygınlaştı; dut, elma, armut ve üzümden pekmez yapma geleneği ise zamanla azaldı.

LIVEGünün haberleri