Turkiya iqlim samaradorligi reytingida 53-o‘ringa tushdi

COP31 mezboni Turkiya 2027-yilgi Iqlim o‘zgarishi samaradorligi indeksida bir pog‘ona pastlab, 53-o‘rinni egalladi. Tadqiqot qayta tiklanuvchi energiya o‘sayotgan bo‘lsa-da, qazilma yoqilg‘idan voz kechish jadvali yo‘qligini qayd etdi.

Turkiyaning CCPI 2027 iqlim samaradorligi reytingi haqidagi tasvir
Matn

Turkiya 2027-yilgi Iqlim o‘zgarishi samaradorligi indeksida (CCPI) bir o‘rin pastlab, 53-o‘ringa joylashdi. COP31ning uchinchi kunida e’lon qilingan indeksda mamlakatning umumiy ko‘rsatkichi yana “juda past” toifada qoldi. O‘tgan yili Braziliyadagi COP30 chog‘ida e’lon qilingan CCPI 2026da Turkiya 52-o‘rinda edi, to‘rtta asosiy yo‘nalish bo‘yicha baholar esa o‘zgarmadi.

Germanwatch va NewClimate Institute tayyorlagan tadqiqotda Turkiya issiqxona gazlari chiqindilari hamda energiyadan foydalanish bo‘yicha “past”, iqlim siyosati bo‘yicha “juda past”, qayta tiklanuvchi energiya bo‘yicha esa “o‘rtacha” natija ko‘rsatdi. Mamlakat iqlim siyosati yo‘nalishida 59-o‘rinni egalladi. Hisobotga ko‘ra, amaldagi milliy iqlim majburiyati Turkiyani 2053-yilgi sof nol maqsadiga olib boradigan yo‘lga chiqarmaydi va 2035-yilgacha chiqindilar hozirgi darajadan oshishiga imkon beradi.

Turkiya COP31 raisligi doirasida elektrlashtirishni ilgari surib, 2035-yilga borib jahon yakuniy energiya iste’molida elektrning ulushini 35 foizga yetkazishni maqsad qilgan. Biroq tadqiqot qayta tiklanuvchi energiyaga sarmoyalar ortayotganiga qaramay, qazilma yoqilg‘idan elektr ishlab chiqarish ham ko‘payganini va ko‘mir, neft hamda gazdan voz kechish uchun aniq jadval yo‘qligini bildirdi. Quyosh energetikasi o‘rnatilgan quvvati 2022-yildan 2026-yil sentabrigacha qariyb uch baravar oshib, 9,5 gigavattdan 28 gigavattga yetdi, qazilma yoqilg‘idan elektr ishlab chiqarish esa 2022–2025-yillarda 186 teravatt-soatdan 201 teravatt-soatga ko‘tarildi.

Baholashda qatnashgan mutaxassislar majburiy dekarbonizatsiya yo‘l xaritasi, mutlaq chiqindilarni kamaytirish maqsadlari, tarmoqlar bo‘yicha uglerod budjetlari, amalga oshirish jadvali va hisobdorlik mexanizmlarini so‘radi. Istanbul Politikalar Merkezi Iqlim Değişikliği Çalışmaları Koordinatörü Dr. Ümit Şahin shunday dedi: “Haqiqiy energiya o‘zgarishi uchun ko‘mirdan chiqish va qazilma yoqilg‘ilardan uzoqlashish rejasi zarur.” CAN Europe Iqlim va energiya siyosati koordinatori Özlem Katısöz ham yangi ko‘mir elektr stansiyalari rejalashtirilgan holda iqlim yetakchiligiga da’vo qilib bo‘lmasligini aytdi.

Hisobotda 2025-yil iyulida qabul qilingan Iqlim qonuni va milliy Emissiyalar savdosi tizimi ijobiy qadamlar sifatida tilga olindi. Shu bilan birga, qonun qazilma yoqilg‘ilarni bevosita nishonga olmagani, majburiy tarmoq maqsadlarini belgilamagani va chiqindilar chegarasi oldindan qat’iy belgilanmay, intensivlik mezoniga asoslangani tanqid qilindi. Hujjatda Afşin-Elbistan A Termik Santrali uchun ikki yangi blok qo‘shishga doir atrof-muhitga ta’sirni baholash bo‘yicha ijobiy qaror 2026-yilda sud tomonidan bekor qilingani, o‘sha yili Cenal stansiyasida 1 050 megavatt qo‘shimcha quvvat uchun ekologik ruxsat jarayoni boshlanganligi ham qayd etildi.

Bu yil 64 mamlakat va Yevropa Ittifoqini baholagan CCPI jahon issiqxona gazlari chiqindilarining 90 foizdan ortig‘ini qamrab oladi. Hech bir mamlakat zarur ko‘rsatkichga erishmagani sababli reytingning dastlabki uch pog‘onasi bo‘sh qoldirildi, Daniya esa to‘rtinchi o‘rin bilan ketma-ket oltinchi yil eng yaxshi natijani qayd etdi. COP31 muzokaralariga raislik qilayotgan Avstraliya Turkiyadan keyin 54-o‘rinda bo‘lib, u ham “juda past” toifasidan joy oldi.

LIVEKunning xabarlari