Turkiyada televideniye seriallari sohasida ishlab chiqarish xarajatlari, reklama daromadlarining kamayishi va uzoq epizodlar yuzasidan bahs kuchaydi. Prodyuserlar bir epizodning o’rtacha qiymati 30-35 million TL ekanini, bu mablag’ning qariyb uchdan biri aktyorlar gonorariga, uchdan biri suratga olish guruhi xarajatlariga, qolgan qismi esa boshqa ishlab chiqarish sarflariga to’g’ri kelishini bildirmoqda.
MEDYAPIM egasi Fatih Aksoy sohadagi muammo global tusga ega ekanini aytib, xarajatlarni mamlakat iqtisodiyotiga mos darajaga keltirish zarurligini ta’kidladi. Uning fikricha, aktyorlar gonorari, joy ijarasi va boshqa barcha to’lovlar o’rtasida muvozanat bo’lishi kerak. Aksoy bir epizod uchun 600-700 ming dollarga yetadigan xarajatlar barqaror emasligini qayd etdi.
Prodyuser Avshar, ayniqsa lokatsiya xarajatlari keskin oshganini va bir joyning bir kunlik qiymati 200-300 ming liradan boshlanishini aytdi. Avshar hamda Surec Film egasi Gundogdu muammoni faqat aktyorlar gonorarini kamaytirish orqali hal qilib bo’lmasligini bildirdi. Avshar muhokama qilinayotgan 20 foizlik chegirma haqida shunday dedi: “Hech kim oladigan pulidan kamiga tushishni istamaydi. Bundan tashqari, gapirilayotgan 20 foizlik chegirma kimni qutqaradi? Hech kimni qutqarmaydi.”
Seriallarning o’rtacha epizodi qariyb 140 daqiqaga yetgani ham xarajatlar bo’yicha bahsning asosiy mavzularidan biridir. Avsharning aytishicha, bunday hajmdagi epizod uchun ikki guruh ishlashi kerak, ish sharoitlari og’irlashadi va xarajatlar oshadi. Aksoy epizodlar qisqarishi hamda barcha to’lovlar Turkiya iqtisodiyotiga moslashishi natijasida ko’tarish mumkin bo’lgan budjetlar shakllanishi mumkinligini aytdi. Gundogdu esa iqtisodiy foydasiga ishonchi komil emasligini, biroq qisqaroq epizodlar mazmun sifatini oshirishi mumkinligini bildirdi.
Taxminan 140 daqiqaga cho’ziladigan epizodlar bilan Turkiya dunyoda alohida o’rin tutadi. Davomiylik bo’yicha Turkiyaga eng yaqin mamlakat Janubiy Koreya bo’lib, u yerda epizodlar 70-80 daqiqagacha cho’zilishi mumkin; boshqa mamlakatlarda esa ular odatda bir soat yoki undan kam davom etadi. Ayrim mamlakatlarda import qilinadigan turk seriallari ikki yoki uch qismga bo’lib namoyish etilishi qayd etiladi. Aksoy muddatlar va to’lovlarni o’zgartirishning o’zi yetarli bo’lmasligini, serial hamda film ishlab chiqarish uchun davlat yordami ham zarurligini ta’kidladi.
Avshar yaqin davrda telekanallar arzonroq loyihalarga, studiyada suratga olinadigan sitkomlar va tanlov dasturlariga murojaat qilishi mumkinligini aytdi. Kino tanqidchisi Shen esa milliy kanallardagi seriallar arzonroq ishlab chiqarish modellariga o’tmasdan turib yashab qola olmasligini ilgari surdi. U tomoshabinlarning raqamli platformalar va ijtimoiy tarmoqlarda muqobil kontent topa olishi ham sohadagi o’zgarishga ta’sir qilayotgan omillardan biri ekanini bildirdi.





