Xitoyning 1,04 trillion dollarlik savdo profitsiti ichki talab muammosini ko‘rsatmoqda

Sun’iy intellekt bilan bog‘liq talab eksportni rekord darajaga olib chiqayotgan bir paytda, sust iste’mol va yuqori jamg‘arma uzoq muddatli o‘sish masalasini kun tartibiga olib chiqdi. Dastlabki 10 oyda qayd etilgan 1,04 trillion dollarlik profitsit ushbu nomutanosiblikni yaqqol ko‘rsatdi.

Xitoy tashqi savdo profitsiti va ichki talab ko‘rsatkichlari aks etgan grafik
Matn

Xitoyning yilning dastlabki 10 oyidagi 1,04 trillion dollarlik tashqi savdo profitsiti mamlakatning kuchli eksport salohiyatini namoyon etdi. Biroq bu natija nazoratsiz qolsa, Xitoyning eng boy davlatlar qatoriga qo‘shilish maqsadiga to‘sqinlik qilishi mumkin bo‘lgan tarkibiy zaifliklarni ham ko‘rsatmoqda. 1970-yillarning oxiridan boshlab turmush darajasini keskin oshirgan eksportga yo‘naltirilgan modelning samarasi kamayib borayotgani qayd etilmoqda.

Sun’iy intellekt sohasidagi yuksalish eksportni rekord ko‘rsatkichlarga olib chiqayotgan bo‘lsa-da, dunyodagi ikkinchi yirik iqtisodiyotda ichki talab surunkali ravishda zaifligicha qolmoqda. Xitoylik uy xo‘jaliklari odatda daromadlarining uchdan bir qismini yoki undan ko‘prog‘ini jamg‘aradi. Bunga nisbatan zaif ijtimoiy himoya tizimi, madaniy qarashlar, qadri past valyuta va qiyin ahvoldagi ko‘chmas mulk bozori qisman sabab bo‘lmoqda.

Sog‘liqni saqlash, pensiyalar va ijtimoiy to‘lovlarga davlat xarajatlari yalpi ichki mahsulotning atigi qariyb 10 foizini tashkil etadi. Bu OECD bo‘yicha qariyb 23 foizlik o‘rtacha ko‘rsatkichdan ancha past. Hinrich Foundation ma’lumotlariga ko‘ra, Xitoyda uy xo‘jaliklari iste’moli YAIMning qariyb 39 foiziga teng, AQShda esa bu ko‘rsatkich 68 foizni tashkil qiladi.

Bruegelning katta ilmiy xodimi Alicia García Herrero: “Eksportga qaram model, aslida, Xitoy uy xo‘jaliklari jahon iste’molchilarini subsidiyalayotganini anglatadi”, dedi. Uning aytishicha, ko‘chmas mulk boyligining kamayishi va ijtimoiy himoya tarmog‘ining zaifligi bilan bog‘liq ehtiyotkorlik jamg‘armalari oilalarni ish haqi o‘sishining sustligi, mamlakat ichidagi deflyatsion bosim hamda iqtisodiy yutuqlardan kichikroq ulush bilan yuzlashtirmoqda.

Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, yarimo‘tkazgichlar va avtomatik ma’lumotlarni qayta ishlash mashinalariga kuchli talab tufayli eksport oktyabrda yillik hisobda 35,2 foizga oshdi. So‘nggi savdo ma’lumotlari Xitoy 2025 yildagi 1,2 trillion dollarlik rekord yillik profitsitdan oshish yo‘lida ekanini ko‘rsatmoqda. Shu bilan birga, davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan eksport modeli adolatli savdo me’yorlarini buzayotgani haqidagi tanqidlar xorijda kuchaymoqda.

Yevropa Ittifoqi shu oyning boshida Xitoyning “ortiqcha quvvati”ga qarshi choralari doirasida Xitoy gibrid elektromobillari importini yiliga 350 ming dona bilan cheklashini ma’lum qildi. Gonkong Fan va Texnologiya Universiteti iqtisod professori Carsten Holz o‘sishni saqlash uchun eksportga tobora ko‘proq tayanish “barqaror bo‘lishi ehtimoldan yiroq” ekanini aytdi. U ko‘chmas mulk yuksalishi tugaganini, eksport yuksalishi ham oxir-oqibat yakunlanishini bildirdi.

Pekin mart oyida iqtisodiy o‘sish bo‘yicha 4,5-5 foizlik maqsadni e’lon qildi; bu 1991 yildan beri eng past ko‘rsatkichdir. Xitoyning aholi jon boshiga YAIMi AQSh iqtisodiyotining taxminan oltidan biriga, Yaponiya ko‘rsatkichining esa 40 foiziga teng. Prezident Xi Jinping 2035 yilga qadar iqtisodiyot hajmini ikki baravar oshirish niyatini bildirgan, Natixis Corporate & Investment Bankingning Osiyo-Tinch okeani bo‘yicha katta iqtisodchisi Gary Ng esa uzoq muddatli o‘sish uchun iste’molni yaxshilash zarurligini ta’kidladi. Siyosat ishlab chiquvchilar ham ichki talabni oshirish zarurligini tan olgan.

LIVEKunning xabarlari