Yaponiyadagi Large Helical Device (LHD) stellaratorida fiziklar plazmadagi beqarorliklar tufayli yuzaga kelgan to‘lqinlar uning o‘zini qanday qizdirishini bevosita kuzatdi. Chaqnash yuz bergan sohada ionlarning magnit maydoni bo‘ylab harakat energiyasi atigi 0,1 millisekund ichida 30 foizga oshdi.
Boshqariladigan termoyadro sintezi yengil atom yadrolarini birlashtirib, og‘irroq yadrolar hosil qilishga asoslanadi. Bunday jarayonlar yulduzlar ichida sodir bo‘ladi va unda hosil bo‘ladigan energiya turli usullar bilan elektr energiyasiga aylantirilishi mumkin. Barqaror boshqariladigan termoyadro sinteziga erishish uchun taklif qilinayotgan ko‘plab yondashuvlarda plazma kuchli magnit maydonlari yordamida ushlab turiladi.
Sintezni boshlash uchun plazmaga yuqori energiyali zarralar kiritiladi, ular dastlab plazmani qizdiradi. Keyinchalik sintez davomida hosil bo‘lgan zarralar plazmani qizdirib, jarayonni yanada jadallashtiradigan o‘z-o‘zini qizdirish bosqichiga o‘tishi nazarda tutiladi. Hozircha bu jarayon nazariy hisob-kitoblar doirasida ko‘rilmoqda, ITER loyihasi olimlari esa uni taxminan 2040-yilga borib namoyish etishni rejalashtirmoqda.
LHDdagi tajribalarda fiziklar beqaror muhitda nima yuz berishini aniqlash uchun ataylab beqaror plazma hosil qildi. Yuqori energiyali zarralar magnitogidrodinamik (MGD) chaqnashlarni keltirib chiqargani va bu chaqnashlardan MGD to‘lqinlari tarqalgani nazariy bashoratga muvofiq kuzatildi. Tadqiqot tafsilotlari Communications Physics jurnalida chop etilgan maqolada bayon qilingan.
Tadqiqotchilar bunday chaqnashlar paytida ionlar harakatini kuzatib, o‘lchadi hamda plazmaning chetlarida to‘lqinlar so‘nishi bilan markazdagi ionlar energiyasi ortishi o‘rtasidagi bog‘liqlikni tavsifladi. Magnit maydoniga parallel yo‘nalishdagi ionlar harakat energiyasi 0,1 millisekundda 30 foizga oshdi. Shundan keyin energiya taxminan ikki millisekund ichida, ya’ni ionlarning o‘zaro to‘qnashuviga xos vaqtda, harakatning barcha yo‘nalishlari bo‘yicha qayta taqsimlandi.





